Wat met mensen die niet onder één van deze statuten vallen?

“Zonder papieren” in België

Sommige migranten (derdelanders) komen naar België omdat ze hier willen werken, maar beschikken niet over een arbeidsvergunning. Anderen studeren in België maar wensen na afloop van hun studies niet terug te keren en verliezen hun verblijfsrecht. Nog anderen verlaten hun land onder dwingende omstandigheden en vragen hier internationale bescherming, maar worden niet erkend als vluchteling of subsidiair beschermde en ontvangen een bevel om het grondgebied te verlaten. Deze mensen zijn “zonder papieren” in België. Zij worden ook soms “mensen in irregulier verblijf” genoemd.

Mensen zonder wettige verblijfsvergunning hebben geen misdaad begaan maar leven in een administratieve irregulariteit.¹ Worden zij opgepakt, dan kunnen zij gedwongen uitgewezen worden.

Als mensen zonder wettig verblijf, hebben ze zeer beperkte rechten:

• werkgevers mogen hen niet tewerkstellen
• ze krijgen geen sociale bijstand of OCMW-steun
• ze hebben enkel toegang tot dringende medische hulp
• minderjarigen mogen wel naar school gaan, maar volwassenen hebben geen toegang tot het officieel onderwijs.

Ze zijn ook kwetsbaar voor misbruik en uitbuiting². In België leven naar schatting zo’n 100 000 tot 150 000 mensen zonder wettig verblijf.

In de klas

Je zal misschien merken dat hier bij leerlingen veel vragen rond zijn en dat de beeldvorming over deze groep eerder onvolledig en eenzijdig is, terwijl mensen zonder verblijf geen homogene groep vormen³:

• soms zijn het alleenstaanden maar evengoed bevinden zich onder hen families met kinderen
• de redenen waarvoor zij uit hun land van herkomst vertrokken/vluchtten zijn divers
• Sommigen waren aanvankelijk legaal in België (bijvoorbeeld als student met een studentenvisum of arbeidsmigrant met een arbeidskaart) maar konden hun verblijfsvergunning niet verlengen, anderen hebben de procedure voor internationale bescherming doorlopen maar werden niet erkend als vluchteling/subsidiair beschermde of vroegen nooit bescherming aan.
• Sommigen zijn in België geboren (van ouders die zelf geen verblijfstitel hadden) en zij kennen dus geen ander land dan België.

Video: zonder papieren in België (Sans-Papiers TV)

Maria José, een alleenstaande moeder, vertelt waarom ze meer dan twintig jaar geleden uit Brazilië naar België kwam en hoe haar leven zonder papieren er sinds toen uitzag.

Ferney & Sofia, twee tieners die vijf jaar geleden met hun familie uit Colombia naar België kwamen, vertellen hoe het is om zonder papieren in Belgie op te groeien

Bovenstaande video’s kaderen in de campagne “We are Belgium too”.

In de klas: gedwongen terugkeer

Laat je leerlingen door het interactief verhaal van gedwongen terugkeer gaan, via deze tool van VRT NWS.

Je staat hier in de schoenen van een persoon die niet langer in België mag blijven. Ze moeten keuzes maken, zoals het land verlaten of proberen te blijven. Je kan het advies van experten raadplegen en uitleg krijgen in tekst en cijfers.

Disclaimer: Deze tool dateert van 2019, het beleid wordt soms gewijzigd maar de tool geeft nog steeds goed weer hoe het terugkeerbeleid gevoerd wordt)

¹ Caritas International, 07-08-2019. Sans-papiers : oorzaken en gevolgen (long read).

² Getuigenissen over economische uitbuiting van (onder andere) mensen zonder papieren vind je in de module ‘Arbeidsmigratie’.

³ D’Hont, 2013. Mensen zonder papieren. In: Tijdschrift voor Welzijnswerk.