Arbeidsmigratie

Lange tijd één van de belangrijkste vormen van immigratie in België

• België rekruteerde aanvankelijk (na WO II) vooral Italiaanse arbeiders om in de mijnen te komen werken, een job die veel Belgen niet meer wouden doen maar wel cruciaal was voor de industrie, gezien steenkool een belangrijke brandstof was om o.m. stoommachines in beweging te brengen.

• In de jaren vijftig groeide de economie zo snel dat er ook in andere sectoren niet genoeg Belgen waren om alle nieuwe jobs in te vullen. Er werden voornamelijk Griekse, Spaanse, Marokkaanse en Turkse gastarbeiders gerekruteerd.

Het land voerde de facto een politiek van open grenzen. Iedereen die naar hier kwam en werk vond, kon heel gemakkelijk geregulariseerd worden.¹ In 1974, toen de economie stokte, keerde men terug naar de meer gecontroleerde migratie.

In de klas: boek, podcast of videomateriaal

Het verhaal van de naoorlogse arbeidsmigratie als deel van de Belgische geschiedenis, is nog steeds weinig gekend. Je kan deze boeiende geschiedenis verder verkennen met je leerlingen:

• Boektip: ‘Nieuw België, een migratiegeschiedenis’ van Tom Naegels (prijs voor Belangrijkste Boek van het jaar)

• Podcast-aflevering ‘Interne Keuken’ met Tom Naegels over dit boek

• VRT-serie “Kinderen van de migratie”

Laat je leerlingen in kaart brengen hoe België de eerste gastarbeiders onthaalde en hoe zij ingeschakeld werden in de West-Europese economieën.

Arbeidsmigratie vandaag de dag

Vandaag de dag proberen België en andere Europese landen onder meer via arbeidsmigratie oplossingen te vinden voor de tekorten op de arbeidsmarkt.

• Unieburgers kunnen relatief gemakkelijk binnen een ander EU-land werken
• De Vlaamse regering wil ook buiten de EU werkkrachten aantrekken om knelpuntberoepen (beroepen waarvoor de invulling van de vacatures moeilijker verloopt) in te vullen.

GETUIGENIS: arbeidsmigranten uit India worden ingezet in onze zorgsector

“Vanuit een gezond economisch standpunt is er maar één oplossing en dat is zo snel mogelijk inzetten op een positieve arbeidsmigratie” – Vlaams Netwerk van Ondernemingen (VOKA) ²

Komen deze mensen “onze jobs innemen” of “profiteren van ons systeem”?

• Arbeidsmigranten die hier officieel tewerkgesteld zijn, betalen sociale zekerheid, net zoals iedereen.
• Het aantal jobs in een land niet vast. Je kan dit vergelijken met een taart die je in stukken verdeelt. Meer migranten, betekent ook meer mensen die diensten en producten afnemen en dus jobcreatie. De taart wordt groter en kan in meer stukken (jobs) verdeeld worden.
• Het aanwerven van buitenlandse werkkrachten die knelpuntberoepen kunnen invullen, kan een oplossing bieden voor structurele tekorten op de arbeidsmarkt. (Mits correct toegepast: zie uitleg hierboven)

In onderstaande video legt Marjan Temmerman het uit voor jouw leerlingen (VRT EDUbox Migratie)

Arbeidsmigratie als oplossing voor knelpunten?

Begin 2019 trad het systeem van de ‘gecombineerde vergunning’ in werking. Aan de hand van een vergunning voor niet-EU-burgers dat zowel een werk- als een verblijfsrecht inhoudt, wil de Vlaamse regering werkkrachten aantrekken om knelpuntberoepen in te vullen.

Het belang van die maatregel is groot. Tegen 2030 dreigt immers reeds een tekort van meer dan 540.000 vacatures. Maar dit systeem zet de weg open naar uitbuiting bleek uit een onderzoek van de VUB in 2022³. Er wordt gepleit voor een herziening van het systeem.

Getuigenissen

Sommige arbeiders die in het onderzoek aan bod komen deden hun verhaal in De Standaard.
Een gelijkaardig voorbeeld van die uitbuiting in België zie je in onderstaande documentaire.

Uiteraard zijn er meer gevallen, ook de uitbuiting van huishoudpersoneel en au pairs komt in ons land helaas voor. Gelukkig zijn er zijn organisaties die gespecialiseerd zijn om slachtoffers te helpen.⁴

Bekijk de (gratis) documentaire “Qatar aan de Schelde” (2022)

De korte (26min) documentaire⁵ gaat over arbeiders die werden uitgebuit op een werf van chemiereus Borealis in de Antwerpse haven, en hoe ze samen de strijd aangingen om hun rechten op te eisen.

Trailer “Qatar aan de Schelde”

© docwerkers

¹ Tom Naegels, 2021. “Nieuw België, een migratiegeschiedenis”.

² VOKA, “Arbeidsmigratie moet tekort aan arbeidskrachten opvangen”

³ VUB, Vlaams beleid arbeidsmigratie opent deur naar ernstig misbruik (samenvatting) – VUB, Labour migration in Flanders and the use of the single permit to address labour market shortages . (volledig onderzoek)

⁴ Fairwork Belgium ( wil werksituaties van werknemers met een precair of zonder verblijfsrecht verbeteren), Payoke (NGO tegen mensenhandel waar economische uitbuiting ook onder kan vallen)
Myria (onafhankelijk nationaal rapporteur van mensenhandel en mensensmokkel in België)

⁵ docwerkers, ‘Qatar aan de Schelde’