Deze module werd geschreven door Caritas International

Drempels

Welke drempels ervaren nieuwkomers om volwaardig te kunnen deelnemen aan de samenleving? Dit is uiteraard voor iedere nieuwkomer anders. Toch zijn er een aantal barrières waar migranten – en bij uitbreiding mensen met een migratieachtergrond – in verhouding meer mee te maken hebben. Op verschillende domeinen blijft er bijgevolg een aanzienlijke kloof bestaan tussen de maatschappelijke positie van personen met een buitenlandse herkomst (vooral personen van niet-EU-herkomst) en personen van Belgische herkomst.[1]

Tewerkstelling

Migranten en vluchtelingen moeten vaak heel wat economische obstakels overwinnen om deel te kunnen nemen aan de arbeidsmarkt.[2]

In de EU

We zien dan ook dat de gemiddelde tewerkstelling onder de bevolking op arbeidsleeftijd van personen die buiten de EU geboren zijn 61,9% bedraagt, terwijl die voor de autochtone bevolking en de personen die in een ander EU-land geboren zijn 73,5% bedraagt. [3]

In België

In België is deze kloof nog groter dan het EU-gemiddelde.[4]
Het verschil in de werkzaamheidsgraad tussen migranten en personen die hier geboren zijn, is met andere woorden (nog) groter dan in de meeste EU-landen, zeker voor niet-EU-immigranten.
Bovendien werken personen met een niet-EU-herkomst die wel aan de slag zijn, vaker dan Belgen en EU-burgers in kortgeschoolde jobs met interimcontracten, dagcontracten en andere tijdelijke jobs.[5]
Dit maakt hen extra kwetsbaar op een steeds veranderende arbeidsmarkt (en kan de lagere werkzaamheidsgraad dus ook voor een deel verklaren).

Er is niet één verklarende factor voor de lagere werkzaamheidsgraad van migranten.

• Zo is het aandeel kortgeschoolden binnen de groep van personen met een niet-EU-herkomst groter,[6] maar

• anderzijds werken ook anderstalige nieuwkomers die hooggeschoold zijn, vaak onder hun niveau, soms omdat hun diploma niet erkend wordt.[7]

• Taalbarrières spelen uiteraard ook een rol. Voor heel veel jobs wordt een goede kennis Nederlands vereist en in sommige jobs (bijvoorbeeld kantoorjobs) ook kennis van andere (Europese) talen zoals Frans en/of Engels.

• Verder worden mensen met een migratieachtergrond nog vaak geconfronteerd met discriminatie. Dit blijkt onder meer uit diverse onderzoeken met praktijktesten, die telkens aantoonden dat een vreemde naam op je cv ervoor zorgt dat je minder op jobgesprek mag.[8]

• Bij nieuwkomers wordt er ten slotte vaak gefocust op het op korte termijn leren van talen en snelle professionaliseringstrajecten, maar dit lijkt migranten in laaggeschoolde, onzekere banen te duwen.[9]

Inkomen en armoede

Migranten hebben meer kans om in armoede terecht te komen. Bij de personen met een niet-EU‑nationaliteit leeft ongeveer de helft in een huishouden met een inkomen onder de armoededrempel![10] Dat aandeel ligt bijna 4 keer hoger dan bij de personen met een Belgische nationaliteit.

Verschillende factoren verhogen het risico op armoede: we bespraken zojuist de drempels op de arbeidsmarkt, maar ook drempels op vlak van huisvesting spelen een rol.

Huisvesting

Personen met een herkomst buiten de EU, worden vaker dan de andere herkomstgroepen geconfronteerd met een minder stabiele en kwalitatieve huisvestingssituatie.[11]

Het begint al bij het vinden van een woning, dat vaak een moeilijk proces is. Dit heeft onder meer te maken met de (groeiende) krapte op de woningmarkt in Vlaanderen, zeker voor kwetsbare huurders.
Dit is bijvoorbeeld een prangend probleem voor vluchtelingen die erkend worden en een verblijfsstatuut ontvangen.

• Zij hebben twee tot vier maanden tijd om de opvangstructuur te verlaten en een woning te vinden. Ze krijgen soms hulp van vrijwilligers, maar ook zij kunnen niet altijd een oplossing bieden voor de drempels die vluchtelingen ervaren, zoals discriminatie en het tekort aan betaalbare woningen.[12]

• Daarnaast is ook het structureel tekort aan sociale huisvestiging een knelpunt, evenals de uitgebreide kennis van rechten en verantwoordelijkheden die je moet hebben om tot een positieve huurovereenkomst te komen (bijvoorbeeld m.b.t. huurcontract, waarborg, verzekeringen, onderhoud installaties, enz.).[13]

Beschikbaarheid van steunfiguren

Een integratieparcours is een complex parcours waarbij verschillende puzzelstukken een impact hebben op elkaar. Steunfiguren helpen hierin het overzicht te bewaken en knopen te ontwarren.

Vluchtelingen en andere migranten kunnen in principe beroep doen op sociaal assistenten van verschillende diensten, maar zij hebben vaak veel dossiers om op te volgen en zijn niet altijd laagdrempelig bereikbaar.

Naast professionele ondersteuning, spelen buddy-/vrijwilligerswerkingen of contacten via vrije tijdsbeleving een (belangrijke) rol in een integratietraject.

Het beschikken over een steunend netwerk maakt nieuwkomers meer vertrouwd met instellingen en diensten, draagt bij tot zelfvertrouwen, een positievere kijk op de toekomst en een meer inclusieve samenleving.[13]

In het nieuwe inburgeringsdecreet komt dit nu ook aan bod in het 4de luik ‘Participatietraject’ (zie module ‘Inburgeringstrajecten in Vlaanderen) [14]

Getuigenissen ‘steunend netwerk’

Wasil en Bente wonen samen

Wasil vluchtte alleen uit Afghanistan naar België. Op z’n 18 jaar kon hij via het cohousingproject CURANT samenwonen met Bente. Een win-win situatie wat hen betreft. Bente had aan Wasil een zeer fijne huurder, huisgenoot en leerde veel bij over de Afghaanse cultuur. Wasil kon voordelig huren, kreeg laagdrempelige hulp waar nodig en vond succesvol zijn weg in Antwerpen.

Hans is ‘peter’ van Abdufatah

Op zijn 14 jaar kwam Abdufatah als niet-begeleid kind in België terecht, nadat hij in Somalië zijn vader verloor aan Al-Shabaab. Hij had alle levenslust verloren, tot hij via Fedasil in contact kwam met Studio-100-baas Hans Bourlon.

Ali en Ignace zijn vrienden

Ali komt uit Mosul, Ignace uit Gent. De een is een jonge fervent sporter, de ander eerder een gepensioneerde cultuurliefhebber. Ondanks hun verschillen, hebben de twee elkaar toch gevonden via het buddyprogramma ‘Samen Gentenaar’.

Referenties

[1] Statistiek Vlaanderen, MAATSCHAPPELIJKE POSITIE EN PARTICIPATIE VAN PERSONEN VAN BUITENLANDSE HERKOMST, 2022/2. https://publicaties.vlaanderen.be/view-file/49505

[2] https://www.mo.be/interview/vluchteling-zoekt-werk-ik-wil-baan-maar-krijg-traject

[3] Cijfers voor 2020. https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Migrant_integration_statistics_%E2%80%93_labour_market_indicators#Employment_rates

[4] https://trends.knack.be/economie/beleid/belgie-doet-het-slecht-qua-tewerkstelling-niet-europese-bevolking/article-news-1870079.html +https://www.vbo-feb.be/actiedomeinen/arbeidsmarkt–werkgelegenheid/arbeidsmarkt–werkgelegenheid/werkgelegenheidsconferentie-gerichte-actie-vanuit-alle-beleidsniveaus-nodig-om-personen-van-niet-eu-origine-op-de-arbeidsmarkt-te-integreren/ + https://www.nbb.be/nl/artikels/de-economische-impact-van-immigratie-belgie-0

[5] Statistiek Vlaanderen, MAATSCHAPPELIJKE POSITIE EN PARTICIPATIE VAN PERSONEN VAN BUITENLANDSE HERKOMST, 2022/2.

[6] Statistiek Vlaanderen, 2022/2 pg. 48.

[7] HIVA, 2019. https://hiva.kuleuven.be/nl/nieuws/nieuwsitems/atlevel2work-naar-job-op-niveau-voor-hoogopgeleide-anderstalige-nieuwkomers

[8] https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/06/09/praktijktesten/

[9] Sarah Van Hoof, Sara Nyssen en Sibo Kanobana (2020). “If they could, they would put them on a drip with Dutch”: language learning and the professional integration of migrants in Flanders. International Journal of the Sociology of Language, 2020, 73–94.

[10] Statistiek Vlaanderen, 2022/2, p. 97-99. (paginanummer onderaan)

[11] Statistiek Vlaanderen, 2022/2.

[12] Sociaal.net, 2019. Vrijwilligers kunnen woonprobleem van vluchtelingen niet alleen oplossen.

[13] https://www.eoswetenschap.eu/psyche-brein/buddys-als-mirakeloplossing-voor-inburgering

[1] https://www.mijnbuddy.be