Eenzijdige beeldvorming – diverse groep

Het onderscheid tussen gedwongen en vrijwillige migratie wordt in publieke debatten vaak normatief* benaderd.

In veel landen – vooral Westerse landen – wordt impliciet een onderscheid gemaakt tussen

• “politieke vluchtelingen” als “goede migranten, die geen keuze hadden”,
• en “economische migranten”, waarvoor afkeur getoond wordt

Denk aan uitspraken [1] zoals:

‘deze migranten hoeven we er niet per se bij te nemen’,

‘België heeft niet de capaciteit iedereen op te vangen die hier liever zou wonen’

Daaruit blijkt ook dat de beeldvorming over deze “vrijwillige” (economische) migranten vaak stereotiep is, terwijl deze groep heel divers is: sommige economische migranten zijn laag- of middengeschoold, anderen zijn hoogopgeleid en beschikken over aanzienlijke middelen (denk aan zogenaamde “expats”). Veel EU-landen wensen overigens (geschoolde) migranten aan te trekken om knelpuntberoepen in te vullen, bijvoorbeeld in de zorgsector.

(*volgens “heersende overtuigingen”)

Je zal deze stereotiepe beeldvorming misschien ook opmerken bij je leerlingen. Het is belangrijk dat je deze als leerkracht durft in vraag te stellen, zonder te veroordelen. (Zie de leerlijn “In dialoog”)

Conventie van Genève

Hoewel de opdeling tussen “gedwongen” en “vrijwillige migratie” dus niet helemaal overeenkomt met de complexiteit van migratie op het terrein, vormt het wel de basis van het migratiebeleid dat na de Tweede Wereldoorlog tot stand kwam.[2]

Staten kwamen overeen om bescherming te bieden aan vluchtelingen. Het ging daarbij niet om alle mensen die omwille van dwingende omstandigheden (honger, armoede, …) hun thuisland verlieten, wel diegene die aan de criteria van de Conventie van Genève beantwoordden. [3]

Een vluchteling is elke persoon die zich buiten het land bevindt waarvan hij de nationaliteit heeft, of indien hij geen nationaliteit heeft, buiten zijn land van herkomst bevindt, en die de bescherming van dat land niet kan of wil inroepen omdat hij vreest voor vervolging omwille van zijn “ras”, zijn religie, zijn nationaliteit, het behoren tot een bepaalde sociale groep, of zijn politieke overtuiging. (1951, Conventie van Genève)

Mensen die bijvoorbeeld op de vlucht zijn voor natuurrampen, beantwoorden niet aan de criteria van de Conventie van Genève en krijgen dus (momenteel) geen bescherming.

[1] Zie ook IPSOS (2018,verkort rapport, pg. 4.), onderzoek ihkv Other Talk.
Kanttekening: We zien anderzijds ook dat de solidariteit naar vluchtelingen toe in veel landen op zijn grenzen botst.
[2] Bakewell, 2021. Unsettling the boundaries between forced and voluntary migration, p.8
[3] Schuster, 2016, Unmixing migrants and refugees, p.3