Migratiecorridors en ‘onverwachte’ gastlanden

Migranten

Vaak wordt verondersteld dat migranten vooral uit armere landen komen, maar de realiteit is anders.

De landen van waaruit de meeste mensen emigreerden in 2020 (India, Mexico en de Russische federatie) zijn allemaal middeninkomenslanden (voor een overzicht van de indeling van landen in inkomensgroepen: zie hier bij de Wereldbank).
Ook verschillende Europese landen tellen een groot aantal emigranten, zoals Polen en het Verenigd Koninkrijk.[1]

Overigens behoren migranten die wél uit lage inkomenslanden komen, vaak tot de middenklasse in dit land, omdat de armste bevolkingsgroepen niet de middelen hebben om te migreren (zie ook “Waarom migreren mensen”).[2]

Naar welke landen trekken deze migranten? De keuze voor een bestemmingsland, wordt vooral beïnvloed door factoren als

werkgelegenheid,
geografische bereikbaarheid,
kennis van de taal,
het netwerk van de migranten.

[1] IOM, World Migration Report 2022
[2] Caritas Europa, 2019. Common Home,
pg. 18.

De Verenigde Staten zijn de belangrijkste bestemming voor internationale migranten sinds 1970. Duitsland en Saoedi-Arabië staan op de tweede en de derde plaats.[1]

In de klas

De online versie van het World Migration Report van IOM bevat een interactieve en visuele weergave van ‘migratiecorridors’ (twee landen die aan elkaar gelinkt zijn doordat een aanzienlijk aantal mensen geboren in land A, in 2020 in land B verbleef).

Je kan je leerlingen deze statistieken laten verkennen aan de hand van een aantal vragen.

Welk land kent het grootste aantal emigranten? Naar welke landen emigreren zij?
Waar verblijven de meeste Syriërs die hun land verlaten hebben?
Welk land kent het grootste aantal immigranten? Uit welk land?
Kan je een voorbeeld geven van een belangrijke migratiecorridor tussen twee landen?
Kan je een voorbeeld geven van een migratiecorridor tussen twee landen in het globale noorden?
En tussen twee landen in het globale zuiden?
Onder invloed van welke factoren ontstaan migratiecorridors volgens jou? Geef voorbeelden.
Zijn er landen die tegelijk veel emigratie én immigratie kennen? Kan je een voorbeeld geven?

Doorprik het stereotiepe beeld van “er is enkel zuid-noord migratie”.
Stimuleer de leerlingen om zich af te vragen “wat wordt bedoeld met “het globale noorden” en “het globale zuiden”?

Je kan deze wereldkaart gebruiken als visuele ondersteuning bij het uitleggen van het “het globale noorden” en “het globale zuiden”.

CCO

Weet je nog?

In 2018 was er veel te doen rond het “VN Migratiepact”. De toenmalige federale regering is er zelf door gevallen.

Meer info in de verdieping bij deze leerlijn.

Mensen op de vlucht

Veel mensen die conflicten en vervolging ontvluchten, blijven in de buurt van hun land (of “regio”) van herkomst.

In 2021 werd bijna driekwart (72%) van de mensen die naar het buitenland vluchtten, opgevangen in buurlanden.[1]

Bijna een kwart (22%) van alle mensen op de vlucht wordt opgevangen in lage inkomenslanden, zoals Oeganda, Soedan en Ethiopië. Dit zijn landen die vaak zelf al voor enorme uitdagingen staan.
Ook leefde ongeveer 40% van alle vluchtelingen in 2021 in landen waar een voedselcrisis heerst.

Slechts 16% (minder dan 1 op 6) wordt opgevangen in hoge inkomenslanden, die het grootste aandeel van de rijkdom in de wereld voor hun rekening nemen (bijna twee derde van het mondiale bruto binnenlandse product).[2]

Deze cijfers van 2021 dateren van voor de oorlog in Oekraïne. De meerderheid van deze vluchtelingen vond tot nu toe een toevlucht in Europese hoge inkomenslanden.[2]

Onder de tien landen die in 2021 het meeste mensen op de vlucht ontvingen, is er slechts één hoog-inkomensland, namelijk Duitsland, dat op de vijfde plaats staat.[2]

In Afrika is Oeganda het grootste gastland voor vluchtelingen, in Afrika. Hoewel er armoede is onder de bevolking, doet het land toch grote inspanningen voor de opvang van mensen op de vlucht.
(Lees er meer over in de verdiepingsmodule.)
In het Midden-Oosten worden miljoenen vluchtelingen uit onder meer Syrië en Afghanistan opgevangen. Het hoogste aandeel vluchtelingen in verhouding tot de lokale bevolking vinden we in Libanon, een land dat voor grote financiële, economische en politieke uitdagingen staat en waar bijna een kwart van de bevolking Syriër is. Ook Jordanië vangt een groot aantal Syriërs op in het Za’atari kamp, het grootste vluchtelingenkamp in het Midden-Oosten en een van de grootste ter wereld. (Lees er meer over in de verdiepingsmodule.)

De oplossing van jouw oefening:

Welke landen vangen de meeste vluchtelingen op? [3]
Turkije	3,76 miljoen
Colombia	1,84 miljoen
Oeganda	1,53 miljoen
Pakistan	1,49 miljoen
Duitsland	1,26 miljoen

Ter vergelijking: België ving eind 2021 ongeveer 74.000 (dus 0,07 miljoen) vluchtelingen op.

[1] UNHCR, 2022. Global Trends in Forced Displacement in 2021, p.6.
[2] UNHCR, 2022. Global Trends in Forced Displacement in 2021, p.19.
[3] UNHCR, 2022. Global Trends in Forced Displacement in 2021

Waar gaan vluchtelingen naartoe?

Disclaimer: data van 2018 (UNHCR)

In de klas
Laat je leerlingen aan het begin van de les een inschatting maken van de verdeling van vluchtelingen wereldwijd.

Je kan de uitgebreide stoelendans-oefening maken van Between2Worlds
(© Caritas International)
Of de korte quiz hieronder spelen

Goed opgelet hierboven? Probeer het zelf eens uit!

Intern ontheemden

Tot slot zijn er ook veel mensen die op de vlucht slaan binnen hun land, bijvoorbeeld in

Syrië,
Colombia,
Congo,
Jemen,
Ethiopië
Afghanistan.

Ongeveer 2/3 van de mensen die op de vlucht slaat, blijft binnen de eigen landgrenzen.

Net zoals vluchtelingen, verblijven ze vaak in stedelijke gebieden. Ze leven daar doorgaans in moeilijke omstandigheden: in informele nederzettingen en ondermaatse woonomstandigheden, met een moeilijke toegang tot stabiele inkomsten.

In de klas

Probeer de blik van je leerlingen te verruimen van het vluchtelingenvraagstuk in Europa naar de wereldwijde opvang van vluchtelingen.

Je kan dit proberen aan de hand van

de cijfergegevens,
de video’s van UNHCR: “waar komen ze vandaan” en “waar gaan ze naartoe” (! 2015)
eventueel de verdiepingscases in deze module (Libanon, Jordanië, Oeganda),
en natuurlijk al het materiaal dat in de bibliotheek van deze leeromgeving behoort tot deze leerlijn! (Vind je rechtsbovenaan de startpagina)

Peil vervolgens naar de mening van je leerlingen ten aanzien van de opvang van mensen op de vlucht:

Vind je dat landen voldoende solidair zijn met elkaar wat de opvang van vluchtelingen betreft?
Hoe moet deze solidariteit er volgens jou uitzien?
Kan je je voorstellen dat je zelf op de vlucht zou moeten gaan? Welke verwachting zou je dan hebben naar internationale solidariteit toe?

Toon je leerlingen eventueel de video ‘Wat als jij het bent’ van Amnesty International.

Laat je leerlingen hun mening voorbereiden en onderbouwen met argumenten.
Aansluitend kan je aankaarten hoe de Verenigde Naties onder meer via het programma voor hervestiging (verdieping in volgende module “Hoe migreren mensen”) streeft naar duurzame (en solidaire) oplossingen voor het vluchtelingenvraagstuk.

Disclaimer

Zitten er leerlingen in jouw klas met een sterke mening over migratie, leerlingen die zelf gevlucht zijn, e.a. dan hoef je dit gesprek zéker niet uit de weg te gaan maar is het belangrijk om dit te doen in een veilig en open klasklimaat! Zie de leerlijn “Met leerlingen in dialoog”

Wat als jij het bent?

VIDEO !!!!