Recht op opvang (onder druk)
Verzoekers om internationale bescherming hebben het recht op opvang. Toch zien we al jarenlang veel berichten over verzoekers die geen plaats krijgen in de opvang.
Alleenstaande mannen1, maar ook families met kinderen of niet-begeleide minderjarigen, moe(s)ten soms maandenlang op straat slapen. Hoe komt dat?
©Viktor Toader/Vluchtelingenwerk Vlaanderen
Vandaag is er nog altijd een wachtlijst van ongeveer 2100 mensen die geen plek hebben binnen het netwerk van de opvangdienst Fedasil. – Knack (juli ‘23, Knack)
Er is sprake van een verzadiging van het opvangnetwerk die vele oorzaken kent:
- een achterstand bij verwerking van de verzoeken door het Commissariaat-Generaal
- stijging van het aantal verzoeken (maar niet zo sterk als in 2015 of 2000)3
- erkende vluchtelingen die moeilijk een woning vinden en dus langer in een opvangcentrum moeten verblijven
- het gebrek aan bufferplaatsen4,…
De Belgische staat en Fedasil zijn al meermaals veroordeeld voor het niet nakomen van zijn nationale en internationale verplichtingen ten aanzien van degenen die bescherming zoeken.
Zowel in België als door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.
De teller staat ondertussen op 8.600 veroordelingen.(in België)2
‘De schommeling in het aantal aanvragen is een onvoorzien noch onvermijdbaar obstakel’. ‘De bevoegde autoriteiten weten dat zulke schommelingen voorkomen, en het is aan hen om er rekening mee te houden.’ – Rechtbank eerste aanleg juni 2023.²
In november 2021 spanden tien organisaties een kort geding 5 aan tegen de Belgische staat en Fedasil wegens schending van het recht op bescherming en het recht op opvang. Zij kaartten aan dat het opvangnetwerk al jarenlang voortdurend verzadigd is door een slecht beheer: duizenden plaatsen worden gesloten en gekwalificeerd personeel wordt ontslagen zodra het aantal aankomsten afneemt, terwijl schommelingen in het aantal personen dat bescherming zoekt, inherent zijn aan migratie.Gedurende weken konden vele mensen hun verzoek om bescherming niet laten registreren en werden ze midden in de winter op straat achtergelaten, zonder de opvang te krijgen waarop zij recht hadden.
De rechtbank van eerste aanleg oordeelde dat het de organisaties in alle opzichten volgt en veroordeelde de Staat en Fedasil voor hun beheer van de “opvangcrisis”.6
’De rechters stellen dat de wettelijke verplichtingen een resultaatsverbintenis inhouden, geen middelenverbintenis. Met andere woorden: je best doen [zoals de staatssecretaris argumenteert] is niet genoeg.’ – Liga van Mensenrechten (Kati Verstrepen)²
Uiteraard is een rechtszaak aanpassen vaak een laatste optie. Er wordt uiteraard ook meegedacht en oplossingen voorgesteld om zo snel mogelijk uit deze situatie te geraken.
Zowel organisaties die zich bezig houden met asiel en migratie als Myria (Federaal Migratiecentrum), het Federaal Instituut voor de Rechten van de Mens, de federale Ombudsman, de Kinderrechtencommissaris en de Délégué général aux droits de l’enfant hebben recent hun nota’s voorgesteld met oplossingen en roepen ze op tot grote urgentie en het opnemen van alle nodige maatregelen om de huidige humanitaire crisis aan te pakken. Zo ook degene die zouden kunnen volgen. Interesse? Zie ze hieronder.
Na [al deze tijd] is er immers geen sprake meer van een crisis, maar van een structureel beleid, dat buiten het wettelijk kader valt en mensonwaardig is. Hier moet een einde aan komen’. (Nota vanuit middenveld, sept 22)
Sinds oktober 2021 al – lang voor het grote aantal asielzoekers en voor de Oekraïnecrisis – is er in België al een aanzienlijk gebrek aan opvangplaatsen voor asielzoekers. Bovendien is ons opvangnetwerk al jarenlang niet voldoende bestand om fluctuaties op te vangen, die nochtans eigen zijn aan de asielrealiteit. – (Nota Myria e.a., dec ‘22)
“Systematische weigeringen van opvang zijn inmiddels een ingebed fenomeen geworden in het systeem”. “Dit is geen onbeheersbare ‘crisis’, maar een weerspiegeling van het politieke onvermogen om alle beschikbare oplossingen aan te wenden.” (‘Dashboard over het niet-opvangbeleid’, dec ’23)
Chronologie niet – opvangbeleid 2023 (Dashboard)
