Kapitaal?

In tegenstelling tot wat we soms denken, zijn het vooral mensen met een hoger kapitaal die internationaal en transcontinentaal migreren.

Armere bevolkingsgroepen hebben vaak niet de middelen om te migreren. Als ze dat wel kunnen, kunnen ze alleen naar nabijgelegen stedelijke gebieden of buurlanden verhuizen, en vaak maar voor een beperkte tijd.[1]

Een reis over de Sahara naar Europa kan bijvoorbeeld tot € 30.000 kosten, een migrant of vluchteling en zijn/haar familie moet dus toegang hebben tot substantiële middelen (landgoed, bezittingen, …) die gemobiliseerd of verkocht kunnen worden om de reis te betalen.[1]

Verder blijkt dat in landen met een laag inkomen, hoger opgeleiden in het algemeen eerder geneigd zijn te migreren als gevolg van een combinatie van hogere aspiraties en een gebrek aan passend werk in hun thuisomgeving.[2]

[1] Caritas Europa, 2019. Common Home, p.18.
[2] HEART, 2016. How does education affect migration from fragile and conflict-affected areas?, p.2

Geslacht en leeftijd?

Wat het demografisch profiel van migranten betreft, zijn er ook misvattingen.

• In de collectieve verbeelding is de ‘typische migrant’ mannelijk.

• Maar in de realiteit van internationale migratie wereldwijd, zien we dat mannen slechts lichtjes oververtegenwoordigd zijn.

Migranten 2020 wereldwijd
Man	Vrouw	Minderjarig
52,1 %	47,9%	15% (≤ 19 jaar)

Tabel: IOM, World Migration Report 2022.

Dat het aandeel minderjarigen laag is, heeft wellicht te maken met het profiel van internationale migranten. Meer dan de helft zijn arbeidsmigranten.[4] Zij vestigen zich voor een kortere of langere periode en vaak zonder kinderen of partner in het buitenland om er te werken.

Bij mensen op de vlucht is het demografisch profiel iets anders is dan bij migranten in het algemeen.

Wereldwijd is ongeveer 41% van alle mensen op de vlucht minderjarig. Dit is veel, zeker als we weten dat kinderen ongeveer 30% van de wereldbevolking uitmaken.[5] 49% zijn vrouwen.

Vluchtelingen wereldwijd (2022)
Man	Vrouw	Minderjarig
49 %	50%	40%

Tabel: UNHCR, 2023. Global Trends in Forced Displacement in 2022

Zie ook de illustrerende grafiek hieronder.

In Europa was 38% van de vluchtelingen minderjarig in 2021. De andere data dateren van 2022.

Vluchtelingen Europa (2022)
Man	Vrouw	Minderjarig
46 %	51%	38% (! 2021 !)

Tabel: UNHCR, 2023. Refugee Data Finder.

[4] IOM, World Migration Report 2022. In 2020 waren er onder de 281 miljoen internationale migranten, 169 arbeidsmigranten (pg. 3).
[5] UNHCR, 2022. Global Trends in Forced Displacement in 2021, p.3
[6] UNHCR, 2022. Global Trends in Forced Displacement in 2021, p.15

In de klas

Een bijzonder kwetsbare groep zijn kinderen die alleen op de vlucht gaan, zonder hun ouders of andere familieleden. In België worden zij niet-begeleide minderjarige vreemdelingen genoemd (NBMV).
Je leest er meer over in deel 2 “Migratie in België” in de module “Niet-begeleide minderjarige vreemdelingen”.

Wereldwijd neemt het aantal onbegeleide en gescheiden kinderen op de vlucht toe. Je kan deze doelgroep onder de aandacht brengen van je leerlingen. Wellicht voelen zij zich sterker betrokken bij de ervaringen van leeftijdgenoten. Je kan daarbij bijvoorbeeld gebruik maken van onderstaande video.

Heb je een niet-begeleide minderjarige vreemdeling (NBMV) in je klas?
Check vooraf of hij/zij het oké vindt als dit thema ter sprake komt. Voelt hij/zij zich veilig om iets te delen, te reageren, …?

(Meer hierover in de Leerlijn “In de Klas”, specifiek “Welzijn in de klas”voor NBMV)

Laat je leerlingen nadenken over volgende vragen:

• Waarom is deze groep extra kwetsbaar?

Antwoord: beschermende factor van ouderlijke en familiale steun ontbreekt. Ook bij aankomst staan ze er alleen voor om belangrijke beslissingen te nemen en ingrijpende gebeurtenissen die ze in herkomstland en op de vlucht hebben meegemaakt te verwerken.

• Waarom slaan sommige minderjarigen alleen op de vlucht?

Antwoord: verschillende redenen: onderweg gescheiden van ouders, alleen vertrokken omdat de reis te gevaarlijk was voor hele familie, waren soms al gescheiden van familie in land van herkomst, beslisten zelf te vluchten om niet ingelijfd te worden als kindsoldaat/… enz.

• Stel dat jij zelf als NBMV naar België kwam. Hoe zou jij graag onthaald willen worden, bijvoorbeeld op school?

Idee: spreek een collega aan die lesgeeft in OKAN* op jouw school of in de buurt. Samen een leuke activiteit organiseren voor jullie leerlingen zorgt ervoor dat de drempel om contact te leggen wordt verlaagd. Want over het algemeen is er weinig contact tussen beide groepen.
Disclaimer: Niet elke jongere in OKAN is een NBMV uiteraard, dat is geen vereiste voor dit idee.
(*OKAN: Onthaalklas/ Onthaalonderwijs voor Anderstalige Nieuwkomers)

Let erop dat leerlingen deze niet-begeleide minderjarigen niet louter als een slachtoffer beschrijven. Deze kinderen en jongeren zijn vaak veerkrachtig en optimistisch. Je mag de situaties van NBMV ook niet veralgemenen. [1]

[1] UNHCR Nederland, 2018. “In de eerste plaats een kind’.“

‘In de eerste plaats een kind’

© UNHCR Nederland — In 2018 hebben 1.225 alleenstaande kinderen in Nederland asiel aangevraagd. In België waren er dat toen 811 (bron: UNHCR NL – Fedasil)